Tanımlamak Nedir TDK? Bilimsel Bir Mercekten Bakalım
Eskişehir’de, üniversitede akademik bir ortamda çalışırken bazen en basit şeylerin bile ne kadar derin olabileceğini fark ediyorum. Mesela, hepimiz günlük hayatta sıkça kullandığımız kelimeleri aslında tam anlamıyla nasıl kavrayıp kullanıyoruz? “Tanımlamak” da bunlardan biri. Bugün, “tanımlamak nedir TDK?” sorusunu hem bilimsel bir bakış açısıyla hem de herkesin kolayca anlayabileceği bir dilde inceleyeceğiz. Dilerseniz, bu yazıyı okurken hep birlikte bu basit ama önemli kavramın arkasındaki anlam dünyasına dalalım.
Tanımlamak Ne Demek? TDK’ye Göre Tanım
Türk Dil Kurumu (TDK) “tanımlamak” kelimesini, “bir şeyin ne olduğunu, özelliklerini açıklamak” şeklinde tanımlıyor. Bu çok açık bir ifade gibi gözükse de, biraz derine inmekte fayda var. Aslında bir şeyi tanımlamak, onun ne olduğunu anlamak için bir nevi harita çıkarmak gibidir. Yani, bir nesne veya kavram hakkında düşüncelerimizi daha düzenli hale getiririz. TDK’nin tanımındaki “özelliklerini açıklamak” kısmı, aslında çok önemli bir detay. Çünkü her şeyin, bir yönüyle kendine özgü özellikleri vardır ve bunlar, o şeyi diğerlerinden ayıran, tanımlanabilir kılan unsurlardır.
Tanımlamak: Günlük Hayattan Bir Örnek
Mesela, bir çocuğa “elma nedir?” diye sorsak, muhtemelen “Yeşil veya kırmızı olur, tatlıdır” gibi bir şeyler söyleyecektir. Ama bir bilim insanı, aynı soruya daha detaylı bir yanıt verir: “Elma, Rosaceae ailesine ait, yenilebilen bir meyvedir ve doğal olarak içeriğinde şeker, lif ve C vitamini barındırır.” İkinci tanım, ilkine göre çok daha kapsamlıdır, çünkü o nesnenin hem fiziksel özelliklerini hem de biyolojik yönlerini açıklıyor. İşte tanımlamak da aslında bu: Bir şeyin yüzeyine bakmak değil, derinliklerine inmek ve o şeyin her yönünü anlamaya çalışmaktır.
Bilimsel Tanımlama: Kategoriler Arası Bir Köprü
Bir akademik araştırmacı olarak, bazen çok basit bir kelimenin bile ne kadar önemli olduğunu anlıyorum. “Tanımlamak” kelimesi de bu kelimelerden biri. Çünkü bilimsel çalışmalarda, bir kavramı veya nesneyi doğru şekilde tanımlamak, çok daha sağlam temellere dayanan bir argüman kurmamızı sağlar. Örneğin, bir matematiksel formülün neyi ifade ettiğini ya da bir biyolojik organizmanın özelliklerini tam olarak tanımlamak, diğer araştırmaların üzerine inşa edilebilmesini mümkün kılar. Tanımlamak, bir nevi bir yapıyı inşa etmek gibidir. Taşlar yerine yerleştirildiğinde, sağlam bir temele sahip oluruz. Aksi takdirde, bütün diğer çalışmalar eksik olur.
Bir başka örnek üzerinden ilerlersek, “iklim değişikliği” kavramı da tanımlandığında daha anlamlı hale gelir. İklim değişikliği derken sadece hava sıcaklıklarının arttığını söylemek yeterli değil. Çünkü bu kavram, okyanus seviyelerindeki yükselmeden, biyoçeşitliliğin kaybına kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Dolayısıyla, bir kavramı tanımlarken, bu kavramın tüm bileşenlerini açıklamak gerekir.
Tanımlamanın Toplumdaki Yeri: Dil ve Anlam
Tanımlamak aslında sadece bilimsel bir işlem değil; günlük yaşamda da büyük bir yer tutar. Örneğin, bir kişi kendini tanımlarken ya da bir grup kendi kimliğini tanımlarken, aslında dünyayı nasıl algıladıklarını da anlatmış olurlar. “Ben bir öğrenciyim,” dediğinizde, sadece kim olduğunuzu değil, o kimliğin getirdiği sorumlulukları ve sosyal rolü de tanımlamış oluyorsunuz. İşte dil, toplumsal kimliklerin ve algıların şekillendiği en güçlü araçlardan biri. Bir kavramı tanımladığınızda, o kavramın toplumdaki yerini de belirlemiş oluyorsunuz.
Mesela, günümüzde “sosyal medya fenomeni” tanımını duyduğumuzda, çoğu zaman sadece bir kişinin internet üzerindeki popülerliğinden bahsedilir. Ancak, bu tanım sadece yüzeysel kalır. Eğer o fenomenin hangi platformda, nasıl bir etki yarattığını ve bu etkinin toplumsal düzeyde ne gibi sonuçlar doğurduğunu eklemezseniz, o zaman tanım eksik olur. Kısacası, dilsel tanımlarımız, toplumsal yapıyı, davranışları ve hatta tarihsel bağlamları yansıtır.
Sonuç: Tanımlamak, Anlamaya Giden Yol
Sonuç olarak, tanımlamak sadece bir kelimeyi ya da kavramı açıklamak değildir; bir şeyi anlamanın, ona derinlemesine bakmanın ilk adımıdır. Bir şeyin tam olarak ne olduğunu anlamadan, üzerine bir şeyler inşa etmek mümkün değildir. Bu nedenle, her şeyin doğru bir şekilde tanımlanması, her tür iletişimin ve bilgi alışverişinin sağlıklı bir şekilde ilerlemesini sağlar. Gündelik dilde kullandığımız her tanım, aslında bizim dünyayı nasıl algıladığımızı da gösterir. Tanımlamak, bir nevi dünyayı daha net görmek için kullandığımız bir araçtır. Ne kadar doğru ve kapsamlı tanımlar yaparsak, dünyayı o kadar doğru bir şekilde anlamış oluruz.